آرتميز در لغت به معني راست گفتار مى باشد.
بانو آرتميز نخستين و تنها بانوی درياسالار جهان تا به امروز است . او به سال 480 پيــش از ميلاد به مقام درياسالاری ارتش شاهنشاهی خــشايارشاه رسيد و در نبرد ايران و يونان ارتش شاهنشاهی ايران را از مرزهای دريايی هدايت مي كرد. تاريخ نويسان يونان او را در شجاعت و متانت سر آمد تمامی زنان آن روزگار ناميدند .
آرتمیز ملکه اول هالیکارناس (Halicarnasse) واقع در آسیای صغیر یا ترکیه کنونی و جزء متصرفات و ساتراپ نشین ایران بوده است. غالباً اشخاص اشتباهاً آن را آرتمیس تلفظ مینمایند .درحالي كه آرتمیس نام ربالنوع شکار یونان قدیم است و ارتباطی با آرتمیز ندارد.
آرتمیز یکی از دهها فرماندهان دریایی ایران است که در جنگهای دریایی ایران علیه یونان، هنگام لشکرکشی تاریخی خشایار شاه شرکت نمودهاند. در سال 484 پیش از میلاد، هنگامی که فرمان بسیج دریایی برای شرکت در جنگ با یونان از سوی خشایارشاه صادر شد، آرتمیز فرماندار سرزمین کاریه با پنج فروند کشتی جنگی که خود فرماندهی آنها را در دست داشت به نیروی دریایی ایران پیوست. دراین جنگ که ایرانیان موفق به تصرف آتن شدند، نیروی زمینی ایران را 800 هزار پیاده و 80 هزار سواره تشکیل می داد و نیروی دریایی ایران شامل 1200 ناو جنگی و 300 کشتی ترابری بود.
همچنین آرتمیز در سال 480 پیش از میلاد در جنگ سالامین Salamine که بین نیروی دریایی ایران و یونان درگرفت شرکت داشت و دلاوریهای بسیاری از خود نشان داد و با ستایش دوست و آشنا روبرو شد. او در یکی از دشوارترین شرایط در جنگ سالامین، با دلیری و بیباکی کم مانند توانست بخشی از نیروی دریایی ایران را از خطر نابودی نجات دهد و به همین دلیل به افتخار دریافت فرمان دریاسالاری از سوی خشایارشاه رسید.
علاوه بر شجاعت، آرتمیز دارای بصیرت کامل در امور جنگی به خصوص در جنگهای دریایی بود و به عقیده تمیستوکل زمامدار آتنی (در هنگام لشکرکشی خشایارشا)، آرتمیز یکی از دریاسالاران برجسته جهان بوده، که خصم دیرین یونان بشمار میآمد. آنقدر که تمیستور کل از او وحشت داشت، از سایر دریاسالاران ایران نمیترسید و یونانیها برای سر او ده هزار درهم جایزه تعیین کرده بودند.
کشتیهائی که آرتمیز در لشکرکشی خشایار شاه در زیر امر خود داشت عبارت از پنج کشتی از بهترین کشتیهای جنگی آنوقت محسوب میشد که با خود همراه آورده بود. آرتمیز همیشه مورد احترام خشایارشاه بود و در شوراهای جنگی غالباً مورد مشورت پادشاه ایران قرار میگرفت.
او به خشایارشاه پیشنهاد ازدواج نیز داد که بدلایلی این پیوند صورت نگرفت. در سال های دهه شصت میلادی (دهه چهل خورشیدی) نیروی دریایی ایران، برای نخستین بار ناوشکن بزرگی را به نام یک زن نام گذاری کرد و او «آرتمیز» بود. ناوشکن آرتمیز در دوران خدمت «دریاسالار فرج الله رسایی» به آب انداخته شد و سال ها بر روی آبهای خلیج همیشه فارس پاسدار سواحل ایران بود. ای کاش همیشه نام هایی ایرانی و پارسی زینت بخش جنگ افزارها، کشتی ها و هواپیماهای نظامی ایران می بود تا یاد سرداران این مرز و بوم در خاطره ها جاودانه بماند جا دارد که از دیگر سرداران زن ایران باستان هم یادی شود، کسانی مانند: کردیه، بانوگشسب، گردآفرید، یوتاب.
و باید به یاد داشته باشیم این مهم را که 400 سال پیش از میلاد مسیح حقوق زن و مرد در ایران برابر بود.
